LANCHA DE PATRIANO

O liberalismo.
Autor destacado: John Rawls; Teoría da Xustiza (1971). Liberalismo político (1991).

Rawls Critica o presuposto f
que preconizaba o liberalismo contemporáneo (de autores coma J.S. Mill) Sostén que o utilitarismo ten problemas para concebir os problemas dos nosos tempos.

As preguntas que moven as súas reflexións son:
1.-¿Cómo é posible conseguir unha teoría estable e xusta con cidadáns que están divididos por razóns ideolóxicas?
2.-¿Cal é a relación adecuada entre liberdade e igualdade?

Rawls parte do que el chama o Pluralismo (visións diferentes de “Ben”) de valores, de ideas.
Di que o utilitarismo era unha visión que levaba ao consenso (a civilización universal da que fala a Ilustración). Rawls quere manter as mesmas ideas, pero discrepa en que ten que haber uns valores compartidos. Non se poden ignorar as distintas visións (“o feito irradicable do pluralismo”) e pola contra a teoría fundamental que sustenta ás democracias é debedora da Ilustración, pero prescindirá dalgún dos supostos da propia Ilustración. Rawls tratará de non deixar a ninguen fóra da sociedade para que non se xeren bolsas de inestabilidade fóra do sistema, que poidan desestabilizalo; e optará por tratar de integralos.

Hai un sesgo cara a liberdade, sendo menor a igualdade. Semella ter ficado coma igualdade formal. Acabouse por construir un concepto de liberdade negativa. O exemplo é algunha visión que levaba ao consenso (a civilización universal da que fala a Ilustración). Rawls quere manter as memas ideas, pero discrepa en que ten que haber uns valores compartidos. Non se poden ignorar as distintas visións (“o feito irradicable do pluralismo”) e pola contra a teoría fundamental que sustenta ás democracias é debedora da Ilustración, pero prescindirá dalgún dos supostos da propia Ilustración. Rawls tratará de non deixar a ninguen fóra da sociedade para que non se xeren bolsas de inestabilidade fóra do sistema, que poidan desestabilizalo; e optará por tratar de integralos.

Hai un sesgo cara a liberdade, sendo menor a igualdade. Semella ter ficado coma igualdade formal. Acabouse por construir un concepto de liberdade negativa. O exemplo é alguén que non ten bases para competir na sociedade (Non pode competir no mercado se non se parte dunhas mínimas condicións primarias). Rawls di que a liberdade queda coxa sen igualdade. Incorpora á teoría liberal certos presupostos de igualitarismo. Di que hai unha carga de valores sustantivos dentro da teoría liberal, e por iso pode que non todos cheguemos a aceptala. Así, o seu fin será xerar unha Teoría da Xustiza que non esixa tanto dos individuos. Unha teoría política da democracia que sexa aceptada por xente que teña distintas visións do mundo.

Rawls somete á teoría dominante do liberalismo (utilitarismo) nestes dous aspectos:
Problema do pluralismo
Problema da desigualdade

Homo Economicus: O liberalismo xera un tipo de individuo, que esquece o plural, e só atende ás súas preferencias.
Preferencias: Cadaquén expresa as súas preferencias no mercado, e trata de maximizar a súa utilidade.
Benestar individual: Expresa a maximización do benestar
Benestar colectivo: É sinxelo chegar, abonda con agregar tódalas preferencias individuais
Problemas.
1.- Este mecanismo non distingue ver como quedan eses mecanismos de agregación, non deixan ver as verdadeiras preferencias individuais.
2.- Non se atende ó resultado final do progreso. ¿Cómo lle vai a cadaquén?
O utilitarismo ten unha idea de ben entendida como maximización das preferencias. Supónse que é unha idea que todos compartimos. E impónse incluso por diante da xustiza. Si se vive nunha sociedade “liberal” hai que ser así. O que non comparta esta premisa estará fóra do sistema. Díse que esto xera inequidade e inestabilidade (en terminos políticos diríamos desafección)
(SUMATORIO)
BEN COMÚN -> BENESTAR INDIVIDUAL
Rawls. Capítulo do manual Teorías políticas contemporáneas
El derecho de gentes.
- Tª. Normativa.
- Procura fundamentar os principios de xustiza que articulen unhas institucións democráticas.
- Quere facelo dende o Pluralismo.
- O utilitarismo supón unha concepción da persoa moi restrictiva.
Propón:
Recorrer da man dun método contractualista que chama CONSTRUCTIVISMO.
A partir dunha idea básica constrúe categorías.
Parte da PERSOA.
Teñen dúas dimensións (capacidades):
- Procurar xustiza.
- Idea de ben.
Esas dúas dimensións dan lugar a un doble circuito:
- Autonomía Política.
- Autonomía Moral.
Mediante a autonomía política desenvólvese a idea de xustiza. Vinculaba a idea de xustiza coa idea de razonabilidade.
Esa autonomía política é a que da man da razonabilidade poñía en marcha o constructivismo e o CONTRATO social.
Como reflexionar mediante un experimento mental para fundamentar as institucións.
Detrás dun ‘velo de ignorancia’ pensa nunha orde que sexa xusta para todos.
A autonomía moral é a que leva a idea de ben. Individuos que non poidan regulamentar según as súas propias preferencias. Pódense fundamentar institucións democráticas que sexan compartidas por todos.
Rawls dí que é posible aillar uns principios democráticos que poidan ser suscritos por todo o mundo.
O mínimo compatible é a idea de PERSOA, dotada de autonomía moral. Non só somos racionais senón RAZONABLES (hai que ceder).
A idea é como conseguir uns principios que poidan ser suscritos por todos. O que se chama CONSENSO SUPERPOSTO. Ou senón as nosas institucións democráticas estarán dotadas de inestabilidade.
O consenso superposto é:
- Un consenso moral, (acordo sustantivo bebedor duns principios) –quere decir algo-, non é un acordo pragmático, é un consenso que aporte principios que digan algo para que as institucións non sexan irrelevantes e que non vaian demasiado alá e diesen de ser compartidas por todos.
- O consenso ten que ser estable, PERMANENTE, que cada cambio de goberno non implique unha posta en cuestión dos principios.
- O consenso ten que impedir que o estado impoña unha doctrina específica –consenso liberal, na tradición americana democrático-, recoñece a autonomía dos individuos.
- Que sexa FACTIBLE, non unha utopía.
Para conseguir o consenso o mecanismo utilizado é a hipótese do CONTRATO. Do ‘velo da ignorancia’.
Rawls entende que o consenso superposto da lugar aos PRINCIPIOS DA XUSTIZA.
Dous principios que cumplen o cometido do consenso superposto (TEORÍA DA XUSTIZA).
Este principios algo teñen porque ninguén conseguiu demostrarlle problemas insalvables.
Estes dous principios son:
1) PRINCIPIO DA IGUAL LIBERDADE. Toda persoa ten igual dereito a un conxunto de libertades fundamentais que sexa compatible coa atribución a todos os demais do mesmo conxunto de libertades. Entende que a liberdade é liberdade igual para todos.
2) Descompónse en dúas partes:
a. PRINCIPIO DA DIFERENCIA. Só se xustifican a introdución de desigualdades se contribuen a mellorar os membros máis desfavorecidos da sociedade –recoñecemento de tratar de igual modo aos desiguais é fomentar a desigualdade-.
b. PRINCIPIO DE IGUALDADE DE OPORTUNIDADES. Só se xustifican as desigualdades, en xeral, cando están vencelladas a posicións que todos poden ocupar.
Rawls entende que con estes tres principios consígnense os obxectivos de:
- Non facer unhas institucións puramente pragmáticas.
E facer unhas institucións que poidan ser compartidas por todos.
A fundamentación da liberdade vai da man da igualdade.
PERSOAS LIBRES E IGUAIS
Rawls dí que é posible fundamentar a idea de que baixo niveis de desigualdade a liberdade non existe.
Rawls móvese entre o capitalismo (liberdade) e o socialismo (igualdade).
Rawls. Liberalimo Político.
Estes principios de xustiza son garantidos por:
- As libertades básicas (expresión / pensamento …)
- Bens primarios (dotación de recursos). Por debaixo dun determinado nivel de ingresos é unha quimera falar de liberdade. A liberdade require autonomía e uns mínimos recursos.
Rawls subiña sobre os mínimos principio de xustiza.
A RAZÓN PÚBLICA. A suscripción deses principios de xustiza dan lugar á Razón Pública. Acotan aquelo que todos compartimos na sociedade.
O ámbito da razón pública é un ideal regulativo a partir do cal comenzan uns descensos: constitucións (descende o ‘velo da ignorancia’) / regulacións ordinarias…
Rawls entende que o uso público da razón acota o ámbito de debate da cidadanía. A cidadanía desenvólvese dentro deses límites.
A autonomía moral. da man da autonomía moral cada persoa elabora a súa concepción do ben. O pluralismo quere decir que hai moitas ideas de ben (cada quen ten a súa). Pretender aplicar un acordo, implica que alguén ten que renunciar a elementos fundamentais.
O pluralismo razonable (asume institucións que non solo sexan válidas para os seus principios). O pluralismo razonable é un obxectivo a manter.
Neste circuito atopámonos con que todo esto é o ámbito da razón pública e da privacidade.
O utilitarismo pretendía unha idea de ben prioritaria sobre a xustiza. O ben común ten que ser a maximización do benestar individual (maximización da utilidade individual).
No esquema de Rawls é a prioridade da idea de xustiza sobre a multitude de ideas de ben. Unha idea de xustiza que sexa prioritaria sobre os conceptos de ben.
Prioridade da xustiza sobre o ben: CONSENSO SUPERPOSTO (porque sabemos que hai moitas ideas de ben).
Hai que separar os dous mundos, porque se superpoñemos o pluralismo sobre o consenso, estamos impoñendo a visión dunha maioría sobre o resto da sociedade, e as minorías non van aceptar esa democracia. Rawls propón escindir ese doble mundo. Manter unha razón pública, entendendo a cidadanía, movéndose no ámbito da razonabilidade.
O circuito da razonabilidade leva ao PLURALISMO.
Rawls dí que para relacionar estes dous circuitos temos que establecer unha prioridade: que se fixou durante tempo.
- Non fixar unha idea de ben.
Porque hipoteca as institucións para moita xente
PRIORIDADE DA XUSTIZA SOBRE O BEN. Esta prioridade leva a trazar a división de dous mundos (esfera pública /esfera privada).
Para esto compre esgazar este doble nivel porque non nos imos entender e non podemos impoñer maiorías sobre minorías que non suscriben o fundamento das institucións democráticas. Fagamos un concepto de razón pública reducido e un concepto de cidadanía que se refira exclusivamente a esa dimensión.
Para conseguilo hai que separar os circuitos da RAZONABILIDADE e da RACIONALIDADE. Entendendo a razón pública reducida e un concepto de cidadanía moi restrictivo.
Entre cidadanía e privacidade o ESTADO TEN QUE SER NEUTRAL.
O estado ten que manter un distanciamento da idea de ben e cinguirse aos valores constitucionais da razón pública.
Rawls invirte o circuito tradicional do utilitarismo.
PROBLEMAS:
¿Qué tipo de cidadanía é a que desbota a tradición cultural, relixiosa….?
¿Non estamos separando aos cidadáns da política?
¿Esta visión vai ser quen de facer participar aos cidadáns en política?

NOZICK
A súa obra máis importante é “Anarquía, Estado e utopía”

Este teórico pertence ó neoliberalismo, en canto á teoría política e filosófica, non é un neoliberal economicista (Friedman).
Comenza como os teóricos pasados (Hobbes, Locke, Kant) facéndose unha pregunta: ¿Cómo se fundamentan as institucións?

Partimos do estado da natureza, e aquí é donde atopamos o concepto de persoas complexas. Nozick di que somos axentes morais (todos temos a nosa propia escala de valores). Cadaquen ten que defender ese “espazo” de valores. Esto lévanos a unha pluralidade de valores radical, na que todos somos distintos. Calquera intromisión no noso espazo tende ó conflicto. Aquí é donde Nozick discrepa con Rawls e di que a persoa non ten que definirse en terminos de razonabilidade (autonomía política). A autonomía das persoas é autonomía moral.

Cadaquen ten a súa utopía (ideal de vida), e esta diversidade é moi grande, polo tanto fundamentar institucións é extremandamente complicado. E no momento en que creamos unha institución estaremos vulnerado os dereitos de alguén.

Dereitos que temos no estado da natureza:

Autopropiedade: Todo comeza por isto. A liberdade fundaméntase na propiedade de nós mesmos.

Apropiación orixinaria: Podemos apropiarnos das cousas do mundo externo. As cousas libres que están no mundo están á nosa disposición. Todo o mundo pode apropiarse das cousas que non son de ninguén (res nullius).

Transacción libre: Tamén podemos chegar a acordos iguais de intercambios libres entre esas propiedades, por transferencia voluntaria. Esta ten que facerse entre os propietarios libres e non poderá ser intervida.

Esto todo fundamenta a idea de autonomía (MORAL)

Tamén nos leva a unha tese, a de diverxencia.
Ademáis de diferentes somos diverxentes. Incidir que estamos nunha relación de desacordo (Pluralismo radical). Aquí xorde unha pregunta:

¿Cómo podemos fundamentar un Estado estando tan en desacordo uns cos outros?
¿Cómo podemos fundamentar institucións dende unha optica de pluralismo radical?

Xa que, segundo Nozick, calquera intento de superar isto é unha violación dos nosos dereitos. Entende, que ó entrar nun Estado, teríase que garantir a defensa dos nosos dereitos, polo tanto o Estado pode estar sen que interfira nos nosos dereitos. A pesar disto, Nozick cree posible fundamentar un Estado. Nozick, contrapónse ó modelo contractualista de Rawls, propoñendo un mecanismo evolutivo. Non podemos agardar grandes acordos. Saímos do estado da natureza mediante unha evolución (adaptación)

Antes de chegar ó Estado, xorden asociacións, axencias de protección (privadas), que medran (para entendelo, serían como unha competencia entre distintas asociacións, que competirían por ver cal defende mellor aos seus socios) mediante a cooperación voluntaria. Esto daría lugar a un Estado ultramínimo, no que as axencias dominantes, as que mellor defenden os dereitos sobrevivirían, desaparecendo as outras. Estas axencias dominantes non obrigarían a cumprir ningunha idea (relixión, crenza, etc...) ós seus membros. Así se chega ó Estado mínimo, no que se impón unha axencia dominante, que ten que estar totalmente fundamentada na liberdade, e sen posibilidade de interferir nos dereitos das persoas.

Nozick rebate as teses igualitaristas presentes na teoría de Rawls, dicindo que ainda que se reparta unha dotación igualitaria primixenia, sempre haberá alguén mellor dotado, que gañará máis que outros como producto das transaccións libres. Polo tanto igualar a todos suporía unha actuación masiva do Estado que vulneraría os nosos dereitos. Sería unha razón pública demasiado esixente. A neutralidade de Rawls é demasiado esixente -Di que a liberdade corta a igualdade, por iso hai que escoller entre unha das dúas. El propón unha neutralidade radical do Estado (Neutralidade negativa) que impida intervir ao Estado. O único compatible co pluralismo extremo é a neutralidade negativa, xa que non viola os nosos dereitos fundamentais.

Como final, esta vontade libre dos individuos derivada do pluralismo radical, xunto co libre intercambio faríanos chegar ó que Nozick chama unha “sociedade libre”.

VONTADE LIBRE + LIBRE INTERCAMBIO => SOCIEDADE LIBRE

Diferencias de Nozick con Rawls:
1.- Diferencia na concepción de persoa, según Nozick, Rawls di demasiadas cousas, xa que o primeiro cree prescindible a razonabilidade (un dos dous circuitos da teoría rawlsiana).
2.- Somos demasiados diferentes para acadar un consenso superposto tan amplio como di Rawls, sen excluir a ninguén.
3.- Non é posible o contractualismo rawlsiano, Nozick, di que é un mecanismo demasiado razoable.
4.- O mecanismo deseñado por Rawls, debuxa unha razón pública demasiado esixente, fronte á neutralidade negativa de Nozick.
En resumo, Nozick di que a pesar de que Rawls trata de non impoñer unha idea de ben, acabao por facer porque xa parte dun certo tipo de individuo, que xa tería unha carga suxectiva.

LIBERALISMO
J.RAWLS. Consenso superposto Estado de neutralidade
R.NOZIK. Modelo de filtro Estado mínimo